दिल्लीच्या बादशहाचे सदाशिवरावभाऊस फर्मान


बिस्मिल्ला सुभान व ताआद शान ए

शिक्का : हवलआला
११६७ । सन । महंमद । आलमगिर पातशाह ए गाझी ।
अबुल फजल अफिजुद्दीन 




[फारसी फर्मान - भाषांतर] -

राज्यरुपी गादीचे तेज वाढविणारा, वैभवरुपी उशीला शोभा आणणारा, तरवारबहाद्दर व कलम बहाद्दर, बावटा उभारणारा व राज्यरुपी इमारतीचा पाया घालणारा, जगज्जयस्तंभास बळकटी आणणारा, हिंदुस्थानच्या उच्च उमरावांत अग्रणी व आमच्या विशेष कृपेस पात्र झालेल्या अशा सदूरावभाऊजी बहादूराने आपल्यावर झालेल्या बादशाही कृपेमूळे आनंदी व उत्साही होऊन जाणावे की, याह्याखान याच्या जागी नेमलेला व आमच्या न्यायदरबारास पसंत असलेला आमचा अत्यंत विश्वासू व घरोब्यातील आश्रित कामीसारखान मीर मुनशी यास बंगाला, अलाहाबाद, अहमदाबाद, बनारस या सुभ्यांवर आमचे हुकूम पोहोचविणेस व अत्युच्च अशा आमच्या दरबारच्या गुप्त गोष्टींनी ओतप्रोत भरलेल्या खजिन्यांतील रत्नांप्रमाणे असलेली गुप्त व महत्वाची कामे करण्याकरीता पाठविलेले आहे. खानमजकूर याकडे सोपविलेल्या कामाचा खुलासा येणेप्रमाणे-

आमच्या शाश्वत राज्यारोहणाची प्रभात झाल्यापासून आजपावेतो वरील प्रांत रिकामे असल्यामूळे, त्याजवर कोणी शास्ता नसल्यामूळे ईमाद-उल-मुल्क याने आमच्या समक्ष व अपरोक्ष निंद्य वर्तन केले. हे सर्वांना माहित असल्यामूळे त्याचा तपशील देण्याचे कारण नाही. ज्यातील संपत्ती खाणीच्या व समुद्राच्या बरोबरीने होती अशा आमच्या बादशाही मुलखाची, मालाची व कारखान्याची त्याने शक्य तेवढी लूट केली. असले उद्धट वर्तन करून अबदाली यास राजधानीत भीती दाखवून त्याच्याशी लढाई न करीता आपले स्वामित्व कबूल केरविले. त्याने या वेळी विशेषतः अतिपवित्र व अतिश्रेष्ठ अशा आम्हांस व आमच्या राजपुत्रांस इतके छळले की, आम्ही आमच्या जिवितास कंटाळलो. थोडक्यात सांगावयाचे म्हणजे त्याच्या जाचणीचा सुरा आमच्या उरांत भोसकला जाऊन तो आम्हांस सर्वथैव असह्य झाला. अशा स्थितीस आमच्या पवित्र राज्यास टेकू देणारे उदारधी बाळाजी बाजीराव यांच्या आश्रय-छत्रा शिवाय आम्हास व आमच्या परिवारास दुसरे साधन नाही. त्यांनी आमच्या तमाम मुलखाचे मुखत्यार होऊन आपणांस योग्य दिसेल त्या रीतीने आमचा तनखा कायम करावा व आपल्या आप्तांपैकी एखादा विश्वासू नोकर नेमावा. त्याने नेहमी आपल्या खड्याया फौजेनिशी आमच्या खास हुजूरजवळ असावे. आपणांस योग्य वाटेल त्यास वजिरी व मीरबक्षिगीरी द्यावी. शाहूराजांच्या वंशासही आपण उत्तम व्यवस्थेने ठेविलेले आहे. आमचे जे नोकर आपणांपाशी येतील त्यांशी उदार वर्तन ठेवावे व त्यांचा मानमरातब योग्यतेप्रमाणे ठेवावा. आम्हांस खात्री आहे की राज्याचा महत्वाचा कारभार अंमालात आणताना यापूर्वी शपथपूर्वक व राजीखुषीने झालेले आमचे करारनामे पाळण्यात येतील. तारिख २६ सन ६ (जुलुस). 


फर्मानाची इंग्रजी तारिख : दि. १४ ऑक्टोबर १७५४

स्रोत : भा.इ.सं.मं. त्रैमासिक १, अंक १, पृ ४३-४४